Muscimol vs. iboteenzuur: hoe drogen de vliegenzwam verandert

Muscimol en iboteenzuur zijn de twee belangrijkste psychoactieve stoffen in de vliegenzwam (Amanita muscaria). Iboteenzuur prikkelt zenuwcellen via glutamaatreceptoren. Muscimol dempt ze via GABA-A-receptoren. Door drogen en verhitten wordt een deel van het iboteenzuur omgezet in muscimol, dus verwerking verandert de chemie van de paddenstoel. Veilig wordt hij er niet door.

Deze pagina vervangt een ouder bericht dat ‘voordelen’ opsomde en doseringsadvies gaf. Geen van beide werd door bewijs ondersteund, en beide zijn verwijderd. Hieronder leest u over de chemie en waarom de verhouding tussen de twee stoffen belangrijk is voor de giftigheid.

Wat zijn muscimol en iboteenzuur?

Beide zijn kleine isoxazoolverbindingen die in de hoed en de steel voorkomen. Ze zijn nauw verwant, maar sturen de hersenen in tegengestelde richtingen (Michelot & Melendez-Howell, Mycological Research, 2003).

• Iboteenzuur is een prikkelend aminozuur. Het lijkt op glutamaat, het belangrijkste ‘ga’-signaal van de hersenen, en activeert NMDA-glutamaatreceptoren. Neurowetenschappers injecteren het in dierenhersenen om zenuwcellen in een nauwkeurig afgebakend gebied te vernietigen. Het is een standaardmiddel om laesies aan te brengen.
• Muscimol heeft een vorm die sterk lijkt op GABA, het belangrijkste ‘stop’-signaal van de hersenen. Het is een krachtige agonist van GABA-A-receptoren. Onderzoekers injecteren het om een hersengebied tijdelijk uit te schakelen.

Beide beschrijvingen komen uit het overzicht van de gepubliceerde literatuur dat de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) in 2024 opstelde (wetenschappelijk memorandum van de FDA over Amanita muscaria, september 2024). De auteurs deelden beide stoffen, samen met muscarine, op basis van gegevens over structuur en stofwisseling in als stoffen met een ‘hoog toxicologisch potentieel’. Meer over de receptorselectiviteit van muscimol leest u in waarom muscimol geen doorsnee GABA-A-agonist is.

Hoe wordt iboteenzuur muscimol?

Deze omzetting heet decarboxylering. Iboteenzuur verliest zijn carboxylgroep als koolstofdioxide, en wat overblijft is muscimol. Dat kan in drie situaties gebeuren.

Tijdens het drogen. Een Japans onderzoek naar voedselveiligheid mat beide stoffen vóór en na verwerking. Bij drogen in de zon en drogen met warmte ging veel iboteenzuur verloren en steeg het muscimolgehalte. De auteurs concludeerden dat verwerking de giftigheid van de paddenstoel zou versterken (Tsunoda et al., Journal of the Food Hygienic Society of Japan, 1993).

Tijdens het koken. In hetzelfde onderzoek verhoogde hitte het muscimol en verlaagde ze het iboteenzuur. De verschuiving was groter onder zure omstandigheden. Maar gewoon koken tot 10 minuten verminderde de giftige stoffen in totaal nauwelijks. Door koken in water of weken kwam het grootste deel van beide stoffen in het water terecht. Dat verwijdert ze uit het vaste materiaal, maar vernietigt ze niet.

In het lichaam. Het FDA-memorandum verwijst naar onderzoek dat erop wijst dat een deel van het iboteenzuur na inname mogelijk in muscimol wordt omgezet. Beide stoffen bereiken de hersenen.

Bewaren veranderde weinig. Gedroogde of gezouten monsters bleven in het onderzoek uit 1993 stabiel.

Waarom is de verhouding tussen beide belangrijk?

Omdat de twee stoffen in tegengestelde richtingen werken, bepaalt de mengverhouding hoe een vergiftiging eruitziet. Het FDA-memorandum beschrijft patiënten die schommelen tussen sedatie en hevige agitatie, wat het in verband brengt met de gecombineerde werking op GABA en glutamaat. Het noemt muscimol als de waarschijnlijke oorzaak van de belangrijkste klinische verschijnselen.

Een overzichtsartikel uit 2025 voegt toe dat gedroogde paddenstoelen zich anders gedragen dan verse. Een deel van het iboteenzuur is al omgezet in muscimol, dat de auteurs beschrijven als een krachtige GABA-A-agonist die gemakkelijk de hersenen bereikt (Stoeva-Grigorova et al., Toxins, 2025). ‘Volledig omgezet’ is dus geen veiligheidskeurmerk. Het beschrijft een product waarin de krachtigere stof overheerst.

Natuurlijke variatie maakt het nog lastiger. Door de FDA aangehaalde cijfers uit Japans forensisch onderzoek geven voor muscimol in de hoeden 46–1.203 ppm en voor iboteenzuur 182–1.839 ppm. Alleen al voor muscimol is dat een spreiding van meer dan een factor twintig. Door ernaar te kijken kunt u niet zien waar een bepaalde paddenstoel zich binnen die spreiding bevindt. Ons artikel over wat laboratoriumanalyses laten zien over de sterkte van de vliegenzwam gaat hier dieper op in.

Wat de chemie u niet vertelt

De farmacologie van muscimol is in het laboratorium goed onderzocht. Dat is niet hetzelfde als bewijs voor een voordeel bij inname. Het FDA-overzicht vond geen toxiciteitsonderzoek dat volstaat om veilig gebruik van de paddenstoel of zijn stoffen in voedsel vast te stellen. In december 2024 liet de instantie fabrikanten weten dat A. muscaria, muscimol en iboteenzuur niet zijn toegestaan als ingrediënt in gewone levensmiddelen (FDA-mededeling over bestanddelen, 18 december 2024).

Het klinisch onderzoek dat de FDA vond, betrof muscimol dat in epilepsieonderzoek rechtstreeks in de hersenen werd geïnfundeerd. Dat is geen orale toepassing, en het toont niet aan dat het eten van de paddenstoel iemand helpt. De Australische geneesmiddelenautoriteit ging nog verder. Die plaatste in 2023 iboteenzuur naast muscimol op Schedule 9 en omschreef muscimol als een ‘psychedelisch neurotoxine’ (TGA-kennisgeving van definitieve besluiten, 15 december 2023). Voor de bredere chemie leest u waarom iboteenzuur een standaard is in neurowetenschappelijk onderzoek.

Veelgestelde vragen

Is muscimol veiliger dan iboteenzuur?

Nee. Het FDA-overzicht uit 2024 noemt muscimol als de waarschijnlijke oorzaak van de belangrijkste verschijnselen van een vliegenzwamvergiftiging. Het omzetten van iboteenzuur in muscimol verandert het risico; het neemt het niet weg.

Zet drogen al het iboteenzuur om in muscimol?

Nee. Een onderzoek uit 1993 vond dat bij drogen in de zon en met warmte veel iboteenzuur verloren ging en het muscimol steeg, maar de omzetting is gedeeltelijk en wisselend. Ook de beginwaarden verschillen tussen paddenstoelen met meer dan een factor twintig.

Verwijdert koken de gifstoffen?

Koken in water of weken laat het grootste deel van beide stoffen in het water terechtkomen, maar vernietigt ze niet. Hetzelfde onderzoek uit 1993 vond dat gewoon koken tot 10 minuten ze nauwelijks verminderde, en de FDA merkt op dat giftige stoffen na het koken nog meetbaar waren.

Is muscimol goedgekeurd voor gebruik in voedsel of supplementen?

Niet in de VS of Australië. In december 2024 verklaarde de FDA dat muscimol, iboteenzuur en A. muscaria niet zijn toegestaan in gewone levensmiddelen en dat zij het gebruik ervan in voedingssupplementen beoordeelt. Australië heeft beide stoffen op Schedule 9 geplaatst.

Heeft muscimol bewezen gezondheidsvoordelen?

Nee. Er zijn geen gecontroleerde studies bij mensen die een voordeel aantonen van het eten van vliegenzwam of muscimol. In onderzoek wordt muscimol rechtstreeks in de hersenen geïnfundeerd, niet via de mond ingenomen.

Disclaimer: dit artikel is uitsluitend bedoeld als voorlichting. Het is geen medisch of juridisch advies. Amanita muscaria is giftig en wordt niet verkocht voor consumptie. Als iemand er mogelijk van heeft gegeten, neem dan contact op met een vergiftigingeninformatiecentrum of uw lokale alarmnummer.